Spory toczone w kraju odbijały się echem w środowiskach polonijnych. Największe znaczenie miała Polonia amerykańska ze względu na wsparcie finansowe, jakiego udzielała organizacjom politycznym i ludności cywilnej.

Na gruncie amerykańskim ścierały się dwie koncepcje: proaliancka i antyrosyjska. Stronnictwo antyrosyjskie skupiało się w Komitecie Obrony Narodowej (KON), utrzymującym kontakty zarówno z Piłsudskim, jak i Narodowy Komitet Niepodległościowy. 

Najmłodszy pułkownik Józefa Piłsudskiego: Leopold Kula "Lis" (1896-1919)

Poszedł na wojnę, kiedy miał 17 lat. Zanim zginął jako 22-letni oficer Wojska Polskiego, zdążył już zasłużyć na order Virtuti Militari. Naczelnik Państwa żegnał go wieńcem z napisem "Mojemu dzielnemu chłopcu - Piłsudski". Leopold Kula "Lis" został pośmiertnie awansowany na... czytaj więcej

Przybyli do Ameryki wysłannicy NKN nie byli jednak w stanie rozwinąć szerszej akcji propagandowej. Toteż po zaangażowaniu się Stanów Zjednoczonych w wojnę i wzroście antyniemieckich nastrojów wśród ludności działalność KON osłabła.

Reklama

Znacznie szersze poparcie zyskała orientacja proaliancka, skupiająca się w Związku Narodowym i Zjednoczeniu Rzymsko-Katolickim, które wyłoniły w październiku 1914 r. Centralny Komitet Polski. Popularność tego kierunku wzrosła głównie dzięki akcji propagandowej, jaką rozwinął Ignacy Paderewski, przybyły do Stanów Zjednoczonych wiosną 1915 r. 

Początkowo koncentrowano się wyłącznie na  organizowaniu  pomocy  ofiarom  wojny; od 1916 r., kiedy powołano Komitet Polityczny, zaangażowanie w toczące się wydarzenia znacznie wzrosło. Innego rodzaju działalność prowadziła emigracja w Szwajcarii, koncentrując się głównie na działalności propagandowej i dostarczaniu informacji politykom i publicystom na Zachodzie.

Początkowo emigranci skupiali się w Komitecie Pomocy, którym kierowali Henryk Sienkiewicz i Ignacy Paderewski oraz w Wydawnictwie Polskich Encyklopedii. W 1915 r. założono także Centralną Agencję Polską w Lozannie, współpracującą z prasą zachodnią. Agencja bardzo szybko straciła swój apolityczny charakter i stanęła po stronie państw koalicyjnych (a więc i Rosji). Stało się to powodem do secesji kilku jej członków z Janem Kucharzewskim, którzy jednoznacznie opowiadali się za rozwiązaniem niepodległościowym. 

Transatlantykiem z Polski za Ocean

liczba zdjęć: 10


Wkrótce w Szwajcarii zaczęły powstawać inne organizacje o charakterze politycznym. Silną pozycję miał tu Narodowy Komitet Niepodległościowy, posiadający w Bernie własne biuro. Jednak daleko większe wpływy zdołała sobie wypracować Narodowa Demokracja. W listopadzie 1915 r. powstało w Lozannie Koło Polityczne współpracujące z Komitetem Narodowym Polskim.

4 czerwca 1917 r. Dekret o utworzeniu Armii Polskiej we Francji

Na mocy podpisanego 4 czerwca 1917 roku przez prezydenta Francji Raymonda Poincare'a dekretu nad Sekwaną powstała Armia Polska we Francji, którą – ze względu na mundury – nazwano Błękitną Armią. czytaj więcej

Francja stała się siedzibą pierwszej polskiej władzy oficjalnie uznawanej przez państwa   koalicyjne i trzecim ośrodkiem, gdzie tworzono polską armię. Już na początku wojny stworzono tu dwie kompanie ochotników, tzw. Bajończyków, które wcielone do Legii Cudzoziemskiej zostały niemal doszczętnie wybite pod Arras. 

W 1917 r. po upadku caratu, rząd francuski postanowił zapewnić sobie wpływ na rozstrzygnięcie sprawy polskiej i zdecydował o powołaniu autonomicznej armii polskiej. Werbowano do niej żołnierzy z armii zachodnich, spośród jeńców wojennych, jak również ochotników z Ameryki. Początkowo dowództwo spoczywało w rękach francuskich, później zwierzchnictwo nad armią przejął KNP, a dowództwo objął gen. J. Haller.

Akt 5 listopada 1916 roku
Odezwa wydana do Polaków w imieniu cesarzy Niemiec i Austrii, przez generał-gubernatorów Okupowanego Królestwa Polskiego: niemieckiego H. Beselera i austriackiego K. Kuka. Był pierwszym między- narodowym aktem ogłaszającym powstanie państwa polskiego. Odrodzona Polska miała być państwem o ustroju monarchicznym, pozostającym w łączności z obu sprzymierzonymi mocarstwami. Nie określono jednak bliżej wewnętrznej struktury przyszłego państwa, jego samodzielności politycznej, jak również jego granic. Pol- ska miała zostać jednym z państw satelickich Niemiec w tak zwanej Mitteleuropie. Wystawcy Aktu liczyli, że tym sposobem zachęcą Polaków do masowego wstępowania w szeregi Polnische Wehrmachtu – Polskiej Siły Zbrojnej stworzonej przy boku armii niemieckiej.

------

Źródło: "Wielka Historia Polski" Wydawnictwo Pinnex, Kraków 1999


Artykuł pochodzi z kategorii: Drogi do wolności