Jagiełło obejmując w 1386 roku tron krakowski, miał przed sobą trudne zadanie zjednoczenia dwóch państw o różnych tradycjach politycznych, kulturowych, ekonomicznych i zasadniczo różniących się także pod względem obszaru, rzeźby terenu a zbliżonych jedynie liczbą ludności.

Polska w dobie unii krewskiej rozciągała się na powierzchni ok. 244 tys. km2. Naturalne niegdyś granice państwa, opierające się na Bałtyku, Odrze i Karpatach, na skutek późniejszych wydarzeń politycznych zostały ukształtowane w sposób nieco sztuczny.

Podstawę geograficzną państwa stanowiły dwie pradawne dzielnice, Wielkopolska i Małopolska. Mazowsze było częściowo zhołdowane (lenno), a częściowo inkorporowane. Od strony północnej dostęp do Bałtyku został zamknięty przez usadowienie się na Pomorzu Gdańskim państwa krzyżackiego, w obrębie którego znalazła się także ziemia chełmińska. Kontakty z Pomorzem Zachodnim zostały ograniczone przez powstanie Nowej Marchii i w czasach andegaweńskich wygasły.

Unia polsko-litewska podpisana przez Władysława Jagiełłę 14 sierpnia 1385 roku w Krewie złączyła losy obu państw na następne stulecia i zmieniła zasadniczo układ sił w Europie środkowowschodniej. czytaj więcej

Reklama

Jedynie Wałcz i Czaplinek pozostały przy Polsce, natomiast związki lenne z Santokiem i Drezdenkiem ustały z chwilą śmierci Kazimierza Wielkiego. Od Zachodu niewygodnym sąsiadem Polski była Brandenburgia. Poza zasięgiem Polski pozostał Śląsk. Polityka Kazimierza Wielkiego zmierzająca do rewindykacji tej dzielnicy została zaniechana w czasach andegaweńskich, a Jagiellonowie generalnie przenieśli ciężar państwa na wschód.

Od południowego zachodu Polska sąsiadowała z Węgrami, złączona z nimi w czasach Ludwika Węgierskiego unią personalną. Największymi nabytkami Kazimierza Wielkiego było przyłączenie Rusi Halickiej i zhołdowanie zachodniego Podola i Księstwa Włodzimierskiego. W czasach andegaweńskich Ruś przeszła nie tyle we władanie Węgier, ile stała się własnością dynastii. Podole i Włodzimierz znalazły się w silnej strefie wpływów litewskich. Po stronie wschodniego sąsiada - Litwy - pozostawało także Podlasie.

Powierzchnia Litwy była blisko czterokrotnie większa od Polski, państwo to rozciągało się od Bałtyku do Morza Czarnego. Dostęp Litwy do Bałtyku, podobnie jak i Polski, zamykały państwa zakonne: Kawalerów Mieczowych i Krzyżaków. Południowa granica księstwa sięgała daleko w step i w okresie szczytowego rozwoju opierała się na górnym Dniestrze, Morzu Czarnym i górnym Dnieprze. Była to granica bardzo płynna i w niektórych okresach nawet trudna do określenia. Granica północno-wschodnia i wschodnia kształtowała się w ogniu walk z księstwem moskiewskim.

W początkach interesującego nas okresu po stronie litewskiej pozostawała ziemia połocka, Witebsk, Smoleńsk, księstwa wierchowskie, czernihowskie i Kijów. Polska była krajem o daleko posuniętym procesie konsolidacji wewnętrznej, który ułatwiała w znacznej mierze korzystna rzeźba terenu i dobrze rozwinięte szlaki komunikacyjne. Tymczasem Litwa pokryta była nieprzebytymi puszczami utrudniającymi wewnętrzne kontakty.

Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski do 1795 r.