Określenie przyszłego statusu Krakowa było jednym z bardziej drażliwych problemów rozstrzyganych na Kongresie Wiedeńskim.

Pretensje do miasta zgłaszała nie tylko Austria, ale i Rosja. W 1814 roku cara Aleksandra I witano pod Wawelem jak zwycięzcę, zdając sobie sprawę, iż od jego woli w dużym stopniu zależeć będą dalsze losy miasta. On też jako pierwszy wystąpił z kompromisowym projektem zneutralizowania obszaru krakowskiego i utworzenia z miasta wraz z okręgiem wolnego i niezależnego ośrodka na wzór miast hanzeatyckich.

Porozumienie wypracowane w szeregu spotkań i dyskusji pomiędzy zainteresowanymi stronami zawarto w tzw. traktacie dodatkowym, podpisanym 3 maja 1815 roku, a włączonym później do traktatu końcowego Kongresu Wiedeńskiego, co powodowało, że wszystkie reprezentowane na kongresie państwa gwarantowały wolność, niepodległość i neutralność Rzeczypospolitej Krakowskiej.

Po klęsce i abdykacji cesarza Napoleona I na wrzesień 1814 roku został zwołany kongres pokojowy w Wiedniu. Miał on uregulować granice w Europie oraz opracować zasady, na których opierać się powinien ład europejski. czytaj więcej

Reklama

Austria, Prusy i Rosja określiły w nim status Wolnego Miasta (tzw. Rzeczypospolitej Krakowskiej) utworzonego z Krakowa i jego najbliższej okolicy na lewym brzegu Wisły. Rozciągało się ono na powierzchni 1150 km2, liczyło 88 tys.   mieszkańców i miało się znajdować pod opieką trzech umawiających się stron, które gwarantowały też, że żadna siła zbrojna nie będzie mogła być nigdy i pod żadnym pozorem tamże wprowadzona.

Zatwierdzono przywileje Akademii Krakowskiej, a zgodę na nominację biskupa ordynariusz krakowskiego wyrażać miał car Rosji, jako że teren diecezji sięgał daleko w głąb Królestwa Polskiego. Ta ostatnia sytuacja została potwierdzona w 1818 roku, kiedy to po rokowaniach Rosji ze stolicą Apostolską utworzono warszawską prowincję kościelną i włączono do niej także diecezję krakowską.

Szczegółowe rozwiązania wewnętrzne normowała pośpiesznie opracowana konstytucja, którą uznano za integralną część traktatu. Gwarantowała ona równouprawnienie wyznaniowe, równość obywateli wobec prawa, wprowadzała wysoki cenzus majątkowy i wykształcenia dla wybieralnych wyższych urzędników i sędziów, język polski uznawała za urzędowy.

W celu rozwinięcia zawartych w konstytucji zasad ustrojowych powołano specjalną Komisję Organizacyjną, do której weszli trzej komisarze mocarstw opiekuńczych: Józef Sweerts-Spork (Austria), Ignacy Miączyński (Rosja) i Ernest Reibnitz (Prusy) oraz trzej obywatele Wolnego Miasta: Feliks Grodzicki, ksiądz Wincenty Łańcucki i Walenty Bartsch, mający jednakże tylko głos doradczy. Komisja ta mianowała władzę wykonawczą, tj. pierwszy skład senatu, na którego czele postawiono ziemianina Stanisława Wodzickiego, pełniącego nieprzerwanie od 1810 roku funkcję prefekta departamentu krakowskiego (także w okresie 1813 - 1815).

Rozwinięty tekst konstytucji opracowanej przez Komisję Organizacyjną doręczono Wodzickiemu w dzień imienin cara Aleksandra I w 1818 roku. Dzień ten uznany został za święto państwowe, obchodzone do końca istnienia Rzeczypospolitej Krakowskiej.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Drogi do wolności