Przemiany kulturalne w Polsce zapoczątkowane zostały już w XV wieku i wiązały się z wczesnym humanizmem. W XVI wieku kontakty z zachodnimi ośrodkami myśli humanistycznej uległy zacieśnieniu poprzez podróże, studia za granicą, lektury i korespondencję.

Humanizm polski początków XVI wieku, to "humanizm erazmiański". Erazm z Rotterdamu - książę humanistów - cieszył się w Polsce wielką popularnością, a jego dzieła stanowiły poważną część produkcji polskich drukarń. Jego poglądy zyskały wielu  zwolenników w środowisku Akademii Krakowskiej, na dworze królewskim i wśród mieszczan. Poza Decjuszem, korespondencję z Rotterdamczykiem utrzymywali Krzysztof Szydłowiecki, któremu Erazm dedykował dzieło Lingua, i Piotr Tomicki, który otrzymał w dedykacji wydanie pism Seneki.

W XV wieku szlachta polska uzyskała najważniejsze przywileje polityczne i ekonomiczne, gwarantujące jej przewagę nad innymi stanami i umożliwiające wpływ na politykę państwa. czytaj więcej

W bliskich stosunkach z Erazmem  byli  także Andrzej Krzycki  i  Jan Dantyszek,  którzy podjęli zamiar sprowadzenia Erazma do Krakowa, w czym uzyskali poparcie Zygmunta I. Ożywioną korespondencję utrzymywał Erazm ze swoim uczniem, Janem Łaskim, późniejszym działaczem reformacyjnym, któremu sprzedał własną bibliotekę, uzyskując prawo do dożywotniego z niej korzystania. Zwolennikiem Erazma był także Stanisław Hozjusz, w tym czasie sekretarz Piotra Tomickiego, później dostojnik kościelny i przywódca kontrreformacji. Poglądy Erazma łączyły ludzi o odmiennych przekonaniach politycznych. Dopiero reformacja przyczyniła się do podziałów i polaryzacji stanowisk.

Reklama

Reformacja, obok humanizmu, była drugim wielkim nurtem intelektualnym, który kształtował ideologię polskiego odrodzenia.  Reformacja  (omówiona szerzej w aneksie) przyczyniła się do rozłamu w społeczeństwie polskim, ale różnice te nie były aż tak drastyczne, aby uniemożliwiały wzajemne porozumienie.

Ożywione polemiki przyczyniły się do rozwoju krytycznej myśli religijnej i społecznej, wniosły w życie umysłowe ferment i niepokój, co zaowocowało rozkwitem twórczości literackiej. Trzeba bowiem zaznaczyć, że kultura polskiego odrodzenia, to przede wszystkim kultura słowa pisanego i mówionego. Szerokie oddziaływanie społeczne literatury stało się możliwe dzięki rozpowszechnieniu druku.

Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski do 1795 r.