Już w drugiej połowie listopada 1918 roku Polacy zaczęli ustanawiać własną administrację samorządową na terenie Wielkopolski. Wywołało to duży niepokój u Niemców.

Na początek grudnia zwołano do Poznania obrady sejmu dzielnicowego z udziałem przedstawicieli z całej Rzeszy. Wybrano na nim nową Naczelną Radę Ludową - najwyższą władzę ziem zaboru pruskiego. Ta zaś wyłoniła 6-osobowy Komisariat z siedzibą w Poznaniu, w skład którego wchodzili przedstawiciele Wielkopolski, Śląska i Pomorza. 

Konsolidacja sił polskich zaniepokoiła Niemców. Zaczęli się oni mobilizować i przeciwstawiać aktywności Polaków. Z głębi Rzeszy masowo napływały oddziały Grenzschutzu (straż graniczna) i Heimatschutzu (straż ojczyzny), by podtrzymać w dzielnicy pruskiej władze niemieckie i powstrzymać akcję niepodległościową Polaków. Pewne było, iż wkrótce musi dojść do konfrontacji pomiędzy obu społecznościami narodowymi, choć polska władza - Naczelna Rada Ludowa - zalecała wyczekiwanie do decyzji konferencji pokojowej w Paryżu. 

17 stycznia 1919 r. Gen. Józef Dowbór-Muśnicki dowódcą powstania wielkopolskiego

Komisariat Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu mianował Naczelnym Dowódcą Polskich Sił Zbrojnych Powstania Wielkopolskiego gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego. Był to żołnierz wskazany przez Józefa Piłsudskiego. czytaj więcej

Reklama

Wybuch powstania przyspieszyło przybycie 26 grudnia 1918 r. do Poznania Ignacego Paderewskiego. Doszło z tej okazji do masowych demonstracji patriotycznych.W dniu następnym rozpoczęło się powstanie. Powstańcy szybko opanowali większą część Wielkopolski, zamieszkałej  głównie  przez Polaków.

9 stycznia 1919 r. Komisariat Naczelnej rady Ludowej przejął oficjalnie władzę na jej terenie. Anulował w części ustawodawstwo pruskie, przystąpił do polonizacji administracji, sądownictwa i szkolnictwa oraz zaczął tworzyć z ochotniczych oddziałów powstańczych pod dowództwem gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego regularną armię, która wkrótce osiągnęła 70 tys. żołnierzy.Niemcy nie kapitulowali. 

Po stłumieniu powstania robotniczego w Berlinie przystąpili do kontrofensywy z trzech kierunków: z Bydgoszczy, Frankfurtu n. Odrą i z terenu Dolnego Śląska. Konflikt przerodził się w regularną wojnę. Dopiero wskutek akcji dyplomatycznej centralnych władz polskich i KNP doszło 17 lutego 1919 r. w Trewirze do zawarcia rozejmu. Pod naciskiem marszałka Francji, Ferdynanda Focha, Niemcy zaakceptowali warunki rozejmu, w tym linię rozdzielającą siły polskie i niemieckie, która stała się później podstawą wytyczenia granicy Polski i Niemiec.

Naczelna Rada Ludowa
Po wybuchu rewolucji listopadowej w Niemczech na terenach byłego zaboru pruskiego przywódcy polscy o orientacji antyniemieckiej zrzeszeni w Centralnym Komitecie Obywatelskim (CKO) wyłonili siedmioosobowy Wydział Wykonawczy z ks. Stanisławem Adamskim i red. Adamem Poszwińskim na czele. 19 listopada 1918 r. organizacja ujawniła się i przemianowała w Rady Ludowe, które powstawały masowo we wszystkich ośrodkach polskich zaboru pruskiego. Pracą powiatowych i lokalnych rad ludowych kierowała Naczelna Rada Ludowa w Poznaniu, na czele której stał Tymczasowy Komisariat NRL w składzie: ks. Stanisław Adamski (Poznań), red. Adam Poszwiński (Kujawy) oraz Wojciech Korfanty (Śląsk). NRL sprawowała od tej pory faktyczną władzę na ziemiach byłego zaboru pruskiego – w tym kierowała powstaniem wielkopolskim – do czasu uchwalenia ustawy „o tymczasowej organizacji zarządu byłej dzielnicy pruskiej” nakazującej przekazanie wszystkich władz i urzędów Komisariatu NRL pod zarząd nowego Ministerstwa byłej Dzielnicy Pruskiej.

------

Źródło: "Wielka Historia Polski" Wydawnictwo Pinnex, Kraków 2000

Artykuł pochodzi z kategorii: II Rzeczpospolita