Dzięki odwilży w relacjach między światowymi mocarstwami, polska nauka mogła podjąć rozszerzone badania nad fizyką atomową.

Zdjęcie

Reaktor atomowy EWA w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku /Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego
Reaktor atomowy EWA w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku
/Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego

Kiedy Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Sowiecki postanowiły odtajnić część prac z fizyki jądrowej i udostępnić technologię jądrową innym krajom, polskie władze postanowiły stworzyć Instytut Badań Jądrowych. Stało się to 4 czerwca 1955 roku.

Pierwszym dyrektorem Instytutu został profesor Andrzej Sołtan, jeden z prekursorów fizyki jądrowej w powojennej Polsce. Dwa lata później zastąpił go profesor Jan Paweł Nowacki.

Reklama

Pierwszym wymiernym sukcesem Instytut Badań Jądrowych było zbudowanie reaktora badawczego EWA w Świerku. W dalszych latach w tej miejscowości powstały kolejne reaktory badawcze: zbudowano reaktory mocy zerowej MARYLA, ANNA i AGATA. Wszystkie one powstały na podstawie sowieckich konstrukcji.

Inaczej sprawa miała się z drugim wybudowanym w Polsce reaktorem jądrowym. Uruchomiony w 1974 roku MARIA, bo taką nadano mu nazwę, był stricte polską konstrukcją.

Reaktory między innymi wytwarzały preparaty izotopowe stosowanych w medycynie, ochronie środowiska i przemyśle.

Maria: Jedyny polski reaktor jądrowy ma już 40 lat

40 lat temu (18 grudnia 1974 roku) uruchomiono w Polsce reaktor jądrowy Maria, bo takie imię – na cześć Marii Skłodowskiej-Curie - nadano urządzeniu. Reaktor jest eksploatowany do dziś i pozostał jedynym czynnym tego typu urządzeniem na terenie Polski. czytaj więcej

Poza tym działalność Instytutu obejmowała także badania jądra atomowego czy inżynierię jądrową. Zajmowano się również akceleratorami cząstek elementarnych, prowadzono prace nad paliwami jądrowymi, realizowano prace z fizyki jądrowej wysokich i niskich energii, chemii jądrowej, fizyki i techniki reaktorowej.

Instytut prowadził również prace wspomagające budowę Elektrowni Jądrowej Żarnowiec.

Do najwybitniejszych osiągnięć Instytutu należały prace profesorów Mariana Danysza i Jerzego Pniewskiego nad nowym typem jąder atomowych, zawierających zamiast jednego z nukleonów cząstkę dziwną (hiperfragmenty). Ich odkrywcy o mały włos nie zostali uhonorowani za swoją pracę Noblem.

W 1982 roku władze postanowiły uderzyć w cieszących się silną pozycją niezależnych i tym samym niepokornych naukowców Instytutu, którzy poparli Solidarność. Placówka została podzielona na Instytut Problemów Jądrowych, Instytut Energii Atomowej oraz Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, co uznano za zawoalowaną formę represji wobec pracowników Instytutu.

Artykuł pochodzi z kategorii: Kartka z kalendarza