Cenzurę na wzór sowiecki wprowadzili komuniści równolegle z przejmowaniem władzy na obszarach wyzwolonych spod okupacji hitlerowskiej.

Zdjęcie

Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, n/z zezwolenie na drukowanie /Reprodukcja: FoKa /Agencja FORUM
Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, n/z zezwolenie na drukowanie
/Reprodukcja: FoKa /Agencja FORUM

Już w styczniu 1945 r. Stanisław Radkiewicz, szef resortu bezpieczeństwa wydał rozporządzenie powołujące Centralne Biuro Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Początkowo działania cenzury były ściśle związane z Ministerstwem Bezpieczeństwa Publicznego nadzorowanym przez Jakuba Bermana, członka Biura Politycznego PPR. Zależność ta formalnie została zlikwidowana (chociaż w praktyce nadal pozostawała ścisła) z chwilą powołania, w 1946 r., przez Krajową Radę Narodową Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.

Urząd podlegał bezpośrednio prezesowi rady ministrów. Do jego zadań należało: nadzór nad prasą, publikacjami i widowiskami i kontrola rozpowszechniania wszelkiego rodzaju utworów za pomocą druku, obrazu i żywego słowa. Działania te miały na celu "zapobieżenie godzeniu w ustrój Państwa Polskiego, ujawnianiu tajemnic państwowych, naruszaniu międzynarodowych stosunków Państwa Polskiego, naruszaniu prawa lub dobrych obyczajów, wprowadzaniu w błąd opinii publicznej przez podawanie wiadomości niezgodnych z rzeczywistością".

Reklama

List 34. Przeciwko cenzurze, w obronie wolności słowa. Ile kosztuje odwaga cywilna?

Pół wieku temu, 14 marca 1964 r. poeta Antoni Słonimski złożył w kancelarii premiera PRL Józefa Cyrankiewicza krótki, dwuzdaniowy list protestacyjny przeciw ograniczeniom cenzury, podpisany przez 34 intelektualistów. Jednak ani jego treść ani umieszczone pod nim nazwiska nie rozzłościły... czytaj więcej

Cenzura miała charakter prewencyjny, co oznaczało że przed publikacją i upowszechnianiem materiały musiały uzyskać zgodę urzędnika cenzury. Od jego decyzji w praktyce nie było odwołania.

Centralna siedziba cenzury mieściła się przy ulicy Mysiej 2 w Warszawie. Delegatury - Wojewódzkie Urzędy Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk znajdowały się w każdym województwie - początkowo było ich 16. Pierwszym szefem cenzury był Tadeusz Zabłudowski, wcześniej pełnił funkcję dyrektora Biura Prasowego Wydawnictw i Rozrywki, zajmującego się nieformalnie cenzurą publikacji.

Faktycznie cenzura działała w oparciu o zalecenia tworzone przez Biuro Prasy Komitetu Centralnego KC PPR, później PZPR. Na szczeblu lokalnym rolę taką pełniły komitety wojewódzkie partii. Cenzorzy korzystali z instrukcji zawartych w Księdze Zapisów i Zaleceń GUKPPiW. Tomasz Strzyżewski, pracownik cenzury w Krakowie w latach 70. przepisał instrukcje i opublikował w Szwecji, dokąd wyemigrował w 1977 roku, pod tytułem "Czarna Księga Cenzury PRL". Była ona także czytana na antenie Radia Wolna Europa.

GUKPPiW zlikwidowano dopiero w kwietniu 1990 r.

AS

Artykuł pochodzi z kategorii: Kartka z kalendarza

Więcej na temat:cenzura