Decyzja rządu komunistycznego w Polsce, z września 1946 roku, o pozbawieniu obywatelstwa polskiego 76 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie była początkiem planowego ciągu szykan i kampanii propagandowych oszczerstw w stosunku do żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy powrócili do kraju.

Zdjęcie

Wyzwoliciele Bolonii. Żołnierze 5. Kresowej Dywizji Piechoty II Korpusu PSZ entuzjastycznie witani w oswobodzonym mieście. Dlaczego wracali na Kresy oddane w Jałcie Stalinowi? /Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego
Wyzwoliciele Bolonii. Żołnierze 5. Kresowej Dywizji Piechoty II Korpusu PSZ entuzjastycznie witani w oswobodzonym mieście. Dlaczego wracali na Kresy oddane w Jałcie Stalinowi?
/Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego

Kolejnymi krokami, w czasach stalinowskich, były masowe aresztowania i procesy ze sfingowanymi "szpiegowskimi" lub "dywersyjnymi" zarzutami, do potwierdzenia których zmuszano nieludzkimi torturami. Wyroki zapadające w tych procesach przeważnie był wyższe niż 10 lat więzienia.

Weronika Sebastianowicz. Pozostała na Białorusi, żeby podtrzymać pamięć o "Wyklętych"

Postawili mnie przed sądem. Siedziałam w otoczeniu milicjantów i słuchałam wyroku. Kiedy to było? Niedawno. W roku 2013. Rozprawa odbyła się w Szczuczynie. Białoruskie władze nałożyły na mnie wysoką grzywnę ‒ równowartość mojej emerytury. Za co? Za kultywowanie pamięci o moich poległych... czytaj więcej

Dokumenty operacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, znajdujące się obecnie w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej pokazują, że jeszcze w drugiej połowie lat 60. licznie prowadzono inwigilację żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy mieszkali w Polsce.

W podobny sposób postępowały władze radzieckie z żołnierzami - Polakami, którzy zdecydowali się powrócić do swoich domów, na dawne polskie Kresy.

Reklama

W latach 1947-48 723 żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy przed wojną zamieszkiwali na terenie województw: wileńskiego, białostockiego, nowogródzkiego i poleskiego, trafiło do Obozu dla Wyzwolonych Jeńców Wojennych i Internowanych Obywateli w Grodnie (powyższe dane nie obejmują żołnierzy, którzy powrócili w 1946 roku i przeszli przez obóz w Wilnie, a także żołnierzy, którzy powrócili indywidualnie po 1948 roku).

Z 723 żołnierzy, którzy przewinęli się przez obóz grodzieński, 327 pełniło w czasie II wojny światowej służbę w II Korpusie Polskich Sił Zbrojnych generała Władysława Andersa.

Zdjęcie

Kresowiacy z 5. DP w wyzwolonej Bolonii - 21 kwietnia 1945 r. /Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego
Kresowiacy z 5. DP w wyzwolonej Bolonii - 21 kwietnia 1945 r.
/Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego

W nocy z 31 marca na 1 kwietnia 1951 roku funkcjonariusze sowieccy przystąpili do masowych aresztowań i wywózki żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie wraz z ich rodzinami do obwodu irkuckiego. Deportacja wiązała się z konfiskatą mienia i odebraniem odznaczeń bojowych.

Ogółem zesłano 937 żołnierzy i blisko 4 tys. członków ich rodzin. W 1956 roku deportowanym zezwolono na powrót z zesłania. W 1958 roku w obwodzie irkuckim pozostawało nadal 1152 żołnierzy i członków ich rodzin.

Zdjęcie

Wyrwani z piekła łagrów trafili do Armii Polskiej w ZSRR. Buzułuk, zima 1941/42, pogrzeb żołnierza na sowieckiej ziemi /Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego
Wyrwani z piekła łagrów trafili do Armii Polskiej w ZSRR. Buzułuk, zima 1941/42, pogrzeb żołnierza na sowieckiej ziemi
/Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego

W przypadku polskich wojskowych pochodzących z Kresów historia zatoczyła krąg. W 1941 roku gen. Władysław Anders wyrwał tych żołnierzy z nieludzkiej sowieckiej niewoli, żeby po 10 latach znów do niej powrócili.

Okrutny to paradoks historii.

Tomasz Szczerbicki

II RP - województwo stanisławowskie

liczba zdjęć: 82

II RP - województwo tarnopolskie

liczba zdjęć: 87

II RP - woj. poleskie

liczba zdjęć: 46

II RP - woj. wołyńskie

liczba zdjęć: 45

Artykuł pochodzi z kategorii: PRL